22 juli 2026
GISA brengt samenhang in het gezondheidsinformatiestelsel
Zorgverleners die niet over dezelfde informatie beschikken, patiënten die telkens opnieuw hun verhaal moeten vertellen en onderzoeken die onnodig worden herhaald. Het zijn situaties die in de dagelijkse zorgpraktijk nog steeds voorkomen. Niet omdat er geen initiatieven zijn om gegevensuitwisseling en databeschikbaarheid te verbeteren, maar omdat veel oplossingen vanuit verschillende perspectieven zijn ontwikkeld en niet altijd optimaal op elkaar aansluiten.
De Gezondheidsinformatiestelselarchitectuur (GISA) moet daar verandering in brengen. Niet als nieuw ICT-systeem, maar als een overkoepelend architectuurkompas voor de digitale inrichting (en daarmee ook de deelarchitecturen) van het Nederlandse gezondheidsinformatiestelsel. De architectuur moet bijdragen aan een duurzaam en samenhangend gezondheids informatiestelsel en ondersteunt daarmee de ambities van zowel de Nationale Visie en Strategie voor het Gezondheidsinformatiestelsel (NVS) als de European Health Data Space (EHDS). Volgens Ben van de Stigchel, senior adviseur bij het strategisch adviesteam van VZVZ, is die samenhang hard nodig.
"Nederland beschikt over veel waardevolle initiatieven en voorzieningen voor gegevensuitwisselingen en databeschikbaarheid. Denk aan MedMij, AORTA, Twiin, Health-RI, Nuts en andere programma's die ieder vanuit hun eigen doel en doelgroep zijn ontwikkeld. De uitdaging is nu om die ontwikkelingen onderdeel te maken van één samenhangend gezondheidsinformatiestelsel."
De Gezondheidsinformatiestelselarchitectuur (GISA) moet daar verandering in brengen. Niet als nieuw ICT-systeem, maar als een overkoepelend architectuurkompas voor de digitale inrichting (en daarmee ook de deelarchitecturen) van het Nederlandse gezondheidsinformatiestelsel. De architectuur moet bijdragen aan een duurzaam en samenhangend gezondheids informatiestelsel en ondersteunt daarmee de ambities van zowel de Nationale Visie en Strategie voor het Gezondheidsinformatiestelsel (NVS) als de European Health Data Space (EHDS). Volgens Ben van de Stigchel, senior adviseur bij het strategisch adviesteam van VZVZ, is die samenhang hard nodig.
"Nederland beschikt over veel waardevolle initiatieven en voorzieningen voor gegevensuitwisselingen en databeschikbaarheid. Denk aan MedMij, AORTA, Twiin, Health-RI, Nuts en andere programma's die ieder vanuit hun eigen doel en doelgroep zijn ontwikkeld. De uitdaging is nu om die ontwikkelingen onderdeel te maken van één samenhangend gezondheidsinformatiestelsel."
Actieve rol in de publieke consultatie
VZVZ is nauw betrokken bij de ontwikkeling van de GISA. De organisatie leverde eerder ook een bijdrage aan de totstandkoming van de NVS en neemt deel aan het redactieteam van de GISA. Het GISA redactieteam bestaat uit experts vanuit o.a. Ministerie VWS, Nictiz, Twiin, MedMij, Health-RI, Zorginstituut Nederland en Cumuluz.
Tijdens de eerste publieke consultatie van de architectuur, die liep van 11 juni tot en met 10 juli 2026, organiseerde VZVZ een interne consultatie- naast het publieke proces. Architecten, adviseurs, domeinspecialisten en andere experts leverden gezamenlijk ruim 200 inhoudelijke reacties aan.
In de reacties ziet Ben vooral dat deze bedoeld zijn om de architectuur verder te versterken: "Vanuit VZVZ herkennen en ondersteunen we de richting die met de GISA wordt ingezet. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk om kritisch te kijken naar onderdelen die nog verduidelijkt of verder uitgewerkt kunnen worden. Juist door die combinatie van steun en inhoudelijke reflectie ontstaat een sterker eindresultaat."
Van visie naar uitvoerbaarheid
In de consultatiereacties vroeg VZVZ onder meer aandacht voor de aansluiting op Europese ontwikkelingen zoals de EHDS, de relatie met toekomstige landelijke afsprakenstelsels en de vraag hoe governance en verantwoordelijkheden binnen het gezondheidsinformatiestelsel worden georganiseerd.
Ook de verdeling van verantwoordelijkheden bij het uitwisselen en combineren van gegevens uit verschillende bronnen kwam nadrukkelijk aan bod.
Daarnaast pleitte VZVZ voor een consistente terminologie en heldere visualisaties, zodat de architectuur niet alleen richtinggevend is, maar ook daadwerkelijk toepasbaar voor organisaties die ermee aan de slag moeten.
Volgens Ben van de Stigchel is dat cruciaal.
"Architectuur heeft pas waarde als dat leidt tot oplossingen waar organisaties en personen er in de praktijk mee kunnen werken. Dan moet helder zijn welke afspraken gelden, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe verschillende onderdelen van het stelsel met elkaar samenhangen."
Wat heeft het zorgveld eraan?
De belangrijkste vraag is uiteindelijk wat met name patiënten, zorgverleners, zorgorganisaties en onderzoekers van de GISA gaan merken.
De architectuur moet ervoor zorgen dat nieuwe en bestaande voorzieningen vanuit dezelfde uitgangspunten worden ontwikkeld. Daardoor kunnen gegevens beter beschikbaar komen op het moment dat ze nodig zijn en kunnen systemen eenvoudiger met elkaar samenwerken.
Voor zorgverleners betekent dat minder tijd besteden aan het zoeken, overtypen of opnieuw vastleggen van informatie. Voor leveranciers van oplossingen biedt het meer duidelijkheid over de richting die nodig zijn voor toekomstige ontwikkelingen. En voor patiënten kan het bijdragen aan betere continuïteit van zorg en minder herhaling van informatie.
"De GISA is geen doel op zich," benadrukt Ben van de Stigchel. "Het gaat uiteindelijk om betere ondersteuning van zorgprocessen. Zorgverleners moeten kunnen vertrouwen op de beschikbaarheid van relevante informatie en patiënten moeten erop kunnen rekenen dat hun gegevens veilig en verantwoord worden gebruikt en dat zij daar zelf over kunnen beschikken."
De brug tussen architectuur en praktijk
Als beheerder van afsprakenstelsels en onderliggende infrastructuren voor veilige gegevensuitwisseling bevindt VZVZ zich in een bijzondere positie. De organisatie opereert in de rol van regie op uitvoering op het snijvlak van beleid, architectuur en uitvoering heeft daardoor direct relevante kennis en expertise en kan daardoor bijdragen aan de vertaling van architectuurprincipes naar concrete afspraken en implementaties.
Die rol wordt de komende periode alleen maar belangrijker. Het GISA-redactieteam verwerkt momenteel alle ontvangen consultatiereacties in een nieuwe conceptversie. Daarna volgen behandeling binnen het Digitaal Transitie Orgaan (DTO) en bespreking in het Informatieberaad Zorg.
VZVZ blijft daarbij betrokken, zowel bij de verdere doorontwikkeling van de architectuur als bij de vertaling naar praktische toepassingen.
"De consultatie laat zien dat de behoefte aan samenhang breed wordt gedeeld," zegt Ben van de Stigchel. "De volgende stap is ervoor zorgen dat architectuurprincipes daadwerkelijk landen in afspraken, standaarden en voorzieningen. Alleen dan maken we de stap van visie naar een gezondheidsinformatiestelsel dat in de praktijk werkt voor zorgverleners én patiënten."